जुत्ता र खुर: प्रेमको मूल्य र पहिचानको खोजीमा एउटा काल्पनिक यात्रा
जीवनको कुनै न कुनै मोडमा हामी सबैले आफू हुनुको अर्थ खोज्छौँ। के हामी त्यही हौँ, जो संसारले देख्न चाहन्छ? वा हामी त्यो हौँ, जो ऐना अगाडि एक्लै उभिँदा महसुस गर्छौँ?
यो फिल्मको नेपालीमा उल्था गर्दा मैले कुर्कुच्चा नभनेर खुर भनेँ । कारण यो कथाकी नायिका आधा मानिस र आधा घोडाको शरीर भएकी युवति हुन् जसलाई खुर भएको उनको खुट्टा पटक्कै मन पर्दैन । उनी चाहन्छिन् उनको खुट्टा पनि मानिसको जस्तै राम्रा र नरम भैदिउन ।
यो एउटा सानो सहरको पृष्ठभूमिमा बुनिएको कथा हो, जहाँ बस्ने पात्रहरू अनौठा छन् । तिनीहरू मानव र जनावरबिचका ‘हाइब्रिड’ (Hybrid) अर्थात् वर्ण संकर स्वरूपका छन् ।
जीवनको कुनै न कुनै मोडमा हामी सबैले आफू हुनुको अर्थ खोज्छौँ। के हामी त्यही हौँ, जो संसारले देख्न चाहन्छ? वा हामी त्यो हौँ, जो ऐना अगाडि एक्लै उभिँदा महसुस गर्छौँ? भिक्टोरिया ट्राब द्वारा निर्देशित एनिमेटेड छोटो फिल्म शुज एन्ड हुभ्स’ (Shoes and Hooves) ले यस्तै गहिरो र मर्मस्पर्शी प्रश्नहरू हाम्रो अगाडि तेर्स्याउँछ । यो एउटा यस्तो अति यथार्थवादी (Surreal) संसारको कथा हो, जहाँ मानिस र जनावरको शारीरिक सीमाहरू मेटिएका छन् र भावनाहरू भने निकै मानवीय र जटिल छन् ।
बितेका दिनहरूमा मैले अनगिन्ती एनिमेटेड चलचित्रहरू हेरेँ । लेख्ने पढ्ने क्रम पातलिँदै गयो त्यसमाथि एनिमेसन पनि सिक्ने धुन पनि सवार भएपछि मेरा रुचिहरू अचम्म सँग बद्लिएका थिए । हुन त ए आइ र कृत्रिम कन्टेन्टहरूले यो क्षेत्रमा व्यापक हस्तक्षेप गरिसकेको भए पनि हातैले कोरेका चित्रहरूको आकर्षण अझै कम भएको छैन ।
हुन त म कुनै कला समीक्षक होइन, कुनै फिल्मले मनमा कतै छोयो भने त्यसको बारेमा दुई चार शब्द लेख्ने जमर्को मात्र गरेको हुँ । यसलाई व्यक्तिगत डायरीको रूपमा लिँदा पनि हुन्छ । यहाँ म तपाईँलाई यो अद्भुत फिल्मको जादुमय संसारमा लैजानेछु, जहाँ प्रेम र पहिचानबिचको द्वन्द्व छ ।
एउटा अनौठो र काल्पनिक संसारको सुरुवात
फिल्मको मुख्य पात्र पाउला एक सेन्टोर (पौराणिक कथाहरुमा वर्णित आधा मानव, आधा घोडाको शरीरयुक्त पात्र ) हुन् । पेसाले उनी पेडिक्युरिस्ट (नङ काट्ने र खुट्टाको स्याहार गर्ने) हुन्, तर उनको मनमा एउटा ठुलो पीडा छ। उनलाई आफ्नो घोडाको जस्तो खुर (Hoof) मन पर्दैन; उनी त मानिसको जस्तो नरम खुट्टा र सुन्दर जुत्ता लगाउने सपना देख्छिन् ।
पाउलाको यो चाहना केवल शारीरिक परिवर्तनको चाहना मात्र होइन, बरु समाजमा घुलमिल हुने र आफूलाई अरू जस्तै बनाउने एउटा आन्तरिक छटपटी पनि हो ।कथाले नयाँ मोड तब लिन्छ, जब पाउलाको भेट आर्नोल्डसँग हुन्छ। आर्नोल्ड एक आकर्षक गोही-मानव हुन्, उनको जुत्ता पसल छ । उनीहरूबिच पहिलो भेटमै प्रेम बस्छ। तर यो प्रेमको जगमा एउटा ठुलो पर्खाल छ—त्यो हो ‘अस्वीकृति’ ।
पाउलाले आर्नोल्डलाई खुसी पार्न आफ्नो वास्तविक घोडाको पहिचानलाई तिरस्कार गर्छिन् र मानव खुट्टाको मोहमा फस्छिन् । अर्कोतर्फ, आर्नोल्ड पनि आफ्नो सिकारी स्वभाव र प्राकृतिक प्रवृत्तिलाई लुकाउन खोज्छन् । उनीहरू दुवै एक अर्काको अपेक्षा पूरा गर्न आफ्नो वास्तविक स्वभावलाई दबाउँछन्, जसले गर्दा उनीहरूको रोमान्टिक सम्बन्धमा बिस्तारै दरार आउन थाल्छ ।
पहिचान र अनुरूपताको मूल्य
यो फिल्मले एउटा गम्भीर दार्शनिक प्रश्न उठाउँछ: के प्रेमको लागि हामीले आफ्नो अस्तित्व नै मेटाउनुपर्ने हो र ?
पाउलाको पात्रमार्फत निर्देशकले के देखाउन खोजेकी छन भने जब हामी अरूका लागि आफूलाई बदल्छौँ, तब हामी आफ्नो भित्री शान्ति गुमाउँछौँ । यो फिल्म ‘अनुरूपता’ (Conformity) अर्थात् समाज वा अरूको इच्छा अनुसार आफूलाई ढालिने प्रवृत्तिको खतराको बारेमा एउटा सुन्दर टिप्पणी हो । आफ्नो प्राकृतिक स्वरूपलाई दबाउनु भनेको आफ्नै आत्माको विरुद्धमा जानु जस्तै हो, र यसको मूल्य धेरै महँगो हुन सक्छ ।
दृश्यात्मक सुन्दरता र कलात्मक पक्ष
‘शुज एन्ड हुभ्स’ केवल कथामा मात्र होइन, यसको प्रस्तुतिमा पनि उत्कृष्ट छ। यसमा 2D) हातले कोरिएको एनिमेसन शैली प्रयोग गरिएको छ, जसले यसलाई एउटा चित्रकला (Painterly visuals) जस्तो जीवन्त बनाउँछ । नरम र बनावटयुक्त रङहरूको प्रयोगले फिल्मलाई एउटा दन्त्यकथाको जस्तो वातावरण दिएको छ, जुन हेर्दा निकै मनमोहक र परिपक्व लाग्छ ।
भिक्टोरिया ट्राबको निर्देशन, साबा कालोटास (Csaba Kalotás) को सङ्गीत, र जोल्टान भाडोन (Zoltán Vadon) को ध्वनिले दर्शकलाई फिल्मको त्यो विचित्र संसारमा पूर्ण रूपमा डुबाउँछ । फिल्मको हरेक दृश्यमा पात्रहरूको शारीरिक भिन्नता र भावनाहरूलाई निकै मिहिन ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ ।
फिल्मको अन्त्यले दर्शकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ। कथाको अन्त्यसम्म आइपुग्दा, पाउलाले आफ्नो पहिचान स्वीकार गर्छिन् र शान्ति पाउँछिन् । तर आर्नोल्डको हकमा भने उनको आधारभूत स्वभाव र आवश्यकताहरू अझै पनि अनुत्तरित रहन्छन् । यसले देखाउँछ कि आत्म-स्वीकृति र प्रेम सधैँ सजिलो हुँदैनन्; कहिलेकाहीँ यी दुईबिच ठुलो तनाव हुन सक्छ । दर्शकहरूले यस फिल्मलाई एउटा कामुक र जिवन्त कथाको रूपमा पनि प्रशंसा गरेका छन्, जसले आधुनिक सम्बन्धहरूको अँध्यारो र उज्यालो दुवै पक्षलाई छोएको छ ।
२०२५ को ओस्कारका लागि समेत योग्य ठहरिएको १४ मिनेटको यो फिल्मले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा निकै ठुलो चर्चा कमाएको छ। मेक्सिकोमा ‘उत्कृष्ट एनिमेटेड फिल्म’ को अवार्ड जितेको शु एन्ड हुव्सले एनेसी (Annecy) जस्ता प्रतिष्ठित महोत्सवहरूमा पनि आफ्नो स्थान बनाएको छ ।
यदि तपाईं एनिमेसनको माध्यमबाट जीवनको गहिराइ बुझ्न चाहनुहुन्छ भने, ‘शुज एन्ड हुभ्स’ तपाईँको लागि एउटा अविस्मरणीय अनुभव हुनेछ। यो फिल्म एउटा ऐना हो, जसमा हामी आफ्नै इच्छा, डर, र पहिचानको प्रतिबिम्ब देख्न सक्छौँ ।
सबैलाई यस्ता कला सिनेमाहरू मन पर्दैनन् तर जसलाई मन पर्छ उहाँहरूले यहाँ क्लिक गरेर पुरा फिल्म हेर्न सक्नुहुनेछ ।
‘शुज एन्ड हुभ्स’ ले हामीलाई एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ: साँचो प्रेम त्यो होइन जसले हामीलाई बदल्न बाध्य पार्छ, बरु त्यो हो जसले हामीलाई जस्तो छौँ त्यस्तै रूपमा स्वीकार गर्छ । चाहे हामी मानिस हौँ वा यो काल्पनिक संसारका हाइब्रिड पात्रहरू, आफ्नो ‘खुर’ (Hoof) लाई लुकाएर ‘जुत्ता’ (Shoes) मा अटाउन खोज्नुले क्षणिक खुसी त देला, तर वास्तविक सन्तुष्टि केवल आत्म-स्वीकृतिमा मात्र सम्भव छ ।
यस फिल्मको दृश्य र सङ्गीतको तालमेलले तपाईँको हृदयमा एउटा मिठो पीडा र गहिरो सोच छोडेर जानेछ। यो केवल एउटा फिल्म मात्र होइन, यो आत्म-प्रेमको महत्त्व दर्साउने एउटा सुन्दर कविता हो ।