यो फिल्मको नेपालीमा उल्था गर्दा मैले कुर्कुच्चा नभनेर खुर भनेँ । कारण यो कथाकी नायिका आधा मानिस र आधा घोडाको शरीर भएकी युवति हुन् जसलाई खुर भएको उनको खुट्टा पटक्कै मन पर्दैन । उनी चाहन्छिन् उनको खुट्टा पनि मानिसको जस्तै राम्रा र नरम भैदिउन ।

यो एउटा सानो सहरको पृष्ठभूमिमा बुनिएको कथा हो, जहाँ बस्ने पात्रहरू अनौठा छन् । तिनीहरू मानव र जनावरबिचका ‘हाइब्रिड’ (Hybrid) अर्थात् वर्ण संकर स्वरूपका छन् ।

जीवनको कुनै न कुनै मोडमा हामी सबैले आफू हुनुको अर्थ खोज्छौँ। के हामी त्यही हौँ, जो संसारले देख्न चाहन्छ? वा हामी त्यो हौँ, जो ऐना अगाडि एक्लै उभिँदा महसुस गर्छौँ? भिक्टोरिया ट्राब द्वारा निर्देशित एनिमेटेड छोटो फिल्म शुज एन्ड हुभ्स’ (Shoes and Hooves) ले यस्तै गहिरो र मर्मस्पर्शी प्रश्नहरू हाम्रो अगाडि तेर्स्याउँछ । यो एउटा यस्तो अति यथार्थवादी (Surreal) संसारको कथा हो, जहाँ मानिस र जनावरको शारीरिक सीमाहरू मेटिएका छन् र भावनाहरू भने निकै मानवीय र जटिल छन् ।

बितेका दिनहरूमा मैले अनगिन्ती एनिमेटेड चलचित्रहरू हेरेँ । लेख्ने पढ्ने क्रम पातलिँदै गयो त्यसमाथि एनिमेसन पनि सिक्ने धुन पनि सवार भएपछि मेरा रुचिहरू अचम्म सँग बद्लिएका थिए । हुन त ए आइ र कृत्रिम कन्टेन्टहरूले यो क्षेत्रमा व्यापक हस्तक्षेप गरिसकेको भए पनि हातैले कोरेका चित्रहरूको आकर्षण अझै कम भएको छैन ।

हुन त म कुनै कला समीक्षक होइन, कुनै फिल्मले मनमा कतै छोयो भने त्यसको बारेमा दुई चार शब्द लेख्ने जमर्को मात्र गरेको हुँ । यसलाई व्यक्तिगत डायरीको रूपमा लिँदा पनि हुन्छ । यहाँ म तपाईँलाई यो अद्भुत फिल्मको जादुमय संसारमा लैजानेछु, जहाँ प्रेम र पहिचानबिचको द्वन्द्व छ ।

एउटा अनौठो र काल्पनिक संसारको सुरुवात

फिल्मको मुख्य पात्र पाउला एक सेन्टोर (पौराणिक कथाहरुमा वर्णित आधा मानव, आधा घोडाको शरीरयुक्त पात्र ) हुन् । पेसाले उनी पेडिक्युरिस्ट (नङ काट्ने र खुट्टाको स्याहार गर्ने) हुन्, तर उनको मनमा एउटा ठुलो पीडा छ। उनलाई आफ्नो घोडाको जस्तो खुर (Hoof) मन पर्दैन; उनी त मानिसको जस्तो नरम खुट्टा र सुन्दर जुत्ता लगाउने सपना देख्छिन् ।

पाउलाको यो चाहना केवल शारीरिक परिवर्तनको चाहना मात्र होइन, बरु समाजमा घुलमिल हुने र आफूलाई अरू जस्तै बनाउने एउटा आन्तरिक छटपटी पनि हो ।कथाले नयाँ मोड तब लिन्छ, जब पाउलाको भेट आर्नोल्डसँग हुन्छ। आर्नोल्ड एक आकर्षक गोही-मानव हुन्, उनको जुत्ता पसल छ । उनीहरूबिच पहिलो भेटमै प्रेम बस्छ। तर यो प्रेमको जगमा एउटा ठुलो पर्खाल छ—त्यो हो ‘अस्वीकृति’ ।

पाउलाले आर्नोल्डलाई खुसी पार्न आफ्नो वास्तविक घोडाको पहिचानलाई तिरस्कार गर्छिन् र मानव खुट्टाको मोहमा फस्छिन् । अर्कोतर्फ, आर्नोल्ड पनि आफ्नो सिकारी स्वभाव र प्राकृतिक प्रवृत्तिलाई लुकाउन खोज्छन् । उनीहरू दुवै एक अर्काको अपेक्षा पूरा गर्न आफ्नो वास्तविक स्वभावलाई दबाउँछन्, जसले गर्दा उनीहरूको रोमान्टिक सम्बन्धमा बिस्तारै दरार आउन थाल्छ ।

पहिचान र अनुरूपताको मूल्य

यो फिल्मले एउटा गम्भीर दार्शनिक प्रश्न उठाउँछ: के प्रेमको लागि हामीले आफ्नो अस्तित्व नै मेटाउनुपर्ने हो र ?

पाउलाको पात्रमार्फत निर्देशकले के देखाउन खोजेकी छन भने जब हामी अरूका लागि आफूलाई बदल्छौँ, तब हामी आफ्नो भित्री शान्ति गुमाउँछौँ । यो फिल्म ‘अनुरूपता’ (Conformity) अर्थात् समाज वा अरूको इच्छा अनुसार आफूलाई ढालिने प्रवृत्तिको खतराको बारेमा एउटा सुन्दर टिप्पणी हो । आफ्नो प्राकृतिक स्वरूपलाई दबाउनु भनेको आफ्नै आत्माको विरुद्धमा जानु जस्तै हो, र यसको मूल्य धेरै महँगो हुन सक्छ ।

दृश्यात्मक सुन्दरता र कलात्मक पक्ष

‘शुज एन्ड हुभ्स’ केवल कथामा मात्र होइन, यसको प्रस्तुतिमा पनि उत्कृष्ट छ। यसमा 2D) हातले कोरिएको एनिमेसन शैली प्रयोग गरिएको छ, जसले यसलाई एउटा चित्रकला (Painterly visuals) जस्तो जीवन्त बनाउँछ । नरम र बनावटयुक्त रङहरूको प्रयोगले फिल्मलाई एउटा दन्त्यकथाको जस्तो वातावरण दिएको छ, जुन हेर्दा निकै मनमोहक र परिपक्व लाग्छ ।

भिक्टोरिया ट्राबको निर्देशन, साबा कालोटास (Csaba Kalotás) को सङ्गीत, र जोल्टान भाडोन (Zoltán Vadon) को ध्वनिले दर्शकलाई फिल्मको त्यो विचित्र संसारमा पूर्ण रूपमा डुबाउँछ । फिल्मको हरेक दृश्यमा पात्रहरूको शारीरिक भिन्नता र भावनाहरूलाई निकै मिहिन ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ ।

फिल्मको अन्त्यले दर्शकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ। कथाको अन्त्यसम्म आइपुग्दा, पाउलाले आफ्नो पहिचान स्वीकार गर्छिन् र शान्ति पाउँछिन् । तर आर्नोल्डको हकमा भने उनको आधारभूत स्वभाव र आवश्यकताहरू अझै पनि अनुत्तरित रहन्छन् । यसले देखाउँछ कि आत्म-स्वीकृति र प्रेम सधैँ सजिलो हुँदैनन्; कहिलेकाहीँ यी दुईबिच ठुलो तनाव हुन सक्छ । दर्शकहरूले यस फिल्मलाई एउटा कामुक र जिवन्त कथाको रूपमा पनि प्रशंसा गरेका छन्, जसले आधुनिक सम्बन्धहरूको अँध्यारो र उज्यालो दुवै पक्षलाई छोएको छ ।

२०२५ को ओस्कारका लागि समेत योग्य ठहरिएको १४ मिनेटको यो फिल्मले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा निकै ठुलो चर्चा कमाएको छ। मेक्सिकोमा ‘उत्कृष्ट एनिमेटेड फिल्म’ को अवार्ड जितेको शु एन्ड हुव्सले एनेसी (Annecy) जस्ता प्रतिष्ठित महोत्सवहरूमा पनि आफ्नो स्थान बनाएको छ ।

‘शुज एन्ड हुभ्स’ ले हामीलाई एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ: साँचो प्रेम त्यो होइन जसले हामीलाई बदल्न बाध्य पार्छ, बरु त्यो हो जसले हामीलाई जस्तो छौँ त्यस्तै रूपमा स्वीकार गर्छ । चाहे हामी मानिस हौँ वा यो काल्पनिक संसारका हाइब्रिड पात्रहरू, आफ्नो ‘खुर’ (Hoof) लाई लुकाएर ‘जुत्ता’ (Shoes) मा अटाउन खोज्नुले क्षणिक खुसी त देला, तर वास्तविक सन्तुष्टि केवल आत्म-स्वीकृतिमा मात्र सम्भव छ ।

यस फिल्मको दृश्य र सङ्गीतको तालमेलले तपाईँको हृदयमा एउटा मिठो पीडा र गहिरो सोच छोडेर जानेछ। यो केवल एउटा फिल्म मात्र होइन, यो आत्म-प्रेमको महत्त्व दर्साउने एउटा सुन्दर कविता हो ।

आजकल कन्टेन्ट क्रियसनको बाढी आएको छ जहाँ ए आइ र डिजिटल इफेक्टहरूले क्षणभरमै नयाँ नयाँ आकर्षक कन्टेन्टहरु बनाउन सक्छन् । क्रियसनको बाढीमा पनि केही यस्ता स्वतन्त्र सर्जक छन जो कालजयी मास्टर पिसको सिर्जनाको लागि निरन्तर साधना गरिरहन्छन् । प्लेइङ गड लामो धैर्यता र सात वर्षको अथक प्रयासबाट सिर्जना भएको कृति हो ।

स्टप-मोशन एनिमेसनको meticulous slowness) निकै अर्थपूर्ण देखिन्छ । माटेओ बुराानी (Matteo Burani) द्वारा निर्देशित २०२४ को इटालियन-फ्रान्सेली फिल्म Playing God, यस धैर्यपूर्ण कलाको उत्कृष्ट उदाहरण हो । ९ मिनेटको यो फिल्म पूरा गर्न ७ लामो वर्ष लागेको थियो, र यो केवल एउटा हरर फिल्म मात्र नभएर पहिचान र अपनत्वको खोजी गर्ने एउटा “हृदयस्पर्शी” अनुभव हो ।

माटोको मूर्तिमा उतारिएको कला

Playing God लाई पर्दामा ल्याउन निर्देशक बुराानी र उनका पार्टनर आरियाना घेलरले निकै ठुलो मेहनत गरेका छन् । यस फिल्ममा निकै डरलाग्दो र वास्तविक वातावरण सिर्जना गर्न टोलीले कठपुतली (puppet), माटो (clay), र पिक्सिलेसन (pixilation) एनिमेसनको मिश्रण प्रयोग गरेका थिए ।

फिल्ममा ६० भन्दा बढी विभिन्न मोडेलहरू प्रयोग गरिएको थियो । पात्रहरूलाई अझ वास्तविक बनाउन साँचो आँसु र र्‍यालको प्रयोग गरिएको थियो । निर्माण प्रक्रिया निकै पूर्णता दिने कोसिस गरिएको थियो, जहाँ कहिलेकाहीँ दिनभरिको काममा केही फ्रेमहरू मात्र तयार हुन्थे ।

असफल सपनाहरूको एउटा कार्यशाला

फिल्मको कथा एउटा मूर्तिकारको अँध्यारो कार्यशालामा सुरु हुन्छ, जसको सेटिङ कारावागियो (Caravaggio) र गोया (Goya) जस्ता महान् कलाकारहरूको प्रकाश र चित्रकला शैलीबाट प्रेरित छ । हामी देख्छौँ कि एक मूर्तिकारले—जसलाई फिल्ममा प्रायः नदेखिने हातहरूको रूपमा देखाइएको छ—निकै मेहनतका साथ माटोको एउटा आकृतिलाई जीवित शरीरको रूपमा ढाल्छन् ।

तर त्यो आकृति जीवित भएपछि, उसको जन्मको खुसी चाँडै नै एउटा निर्दयी वास्तविकतामा परिणत हुन्छ । उसले आफूलाई कुरूप र अलपत्र छोडिएका आफ्नै पुराना रूपहरू (failed versions) को बिचमा पाउँछ—जुन ती मूर्तिकारले पूर्णता खोज्ने क्रममा त्यागिदिएका थिए । यसले एक प्रकारको अस्तित्वको डर (existential horror) सिर्जना गर्छ, जहाँ त्यो प्राणी आफ्नो “दिव्य” सृष्टिकर्तासँग सम्बन्ध गाँस्न चाहन्छ, तर सृष्टिकर्ताले उसलाई केवल अर्को एउटा असफल प्रयोगको रूपमा मात्र हेर्छन् ।

यद्यपि फिल्मले अस्वीकृतिको डरलाई चित्रण गर्छ, यसको वास्तविक अर्थ “आशा” मा लुकेको छ । निर्देशक माटेओ बुराानी यस कार्यलाई सृजनाहरू न्याय गरिएपछि वा त्यागिएपछि के हुन्छ भन्ने कुराको व्याख्याको रूपमा वर्णन गर्छन् ।

यो फिल्म केवल “सृष्टिकर्ता र सृजना” को दुई पक्षीय द्वन्द्वमा मात्र सीमित छैन, बरु यसले समुदायको शक्तिलाई उजागर गर्छ । अलपत्र परेका ती मूर्तिहरूको समूह कुनै चिहान नभएर एक अर्काको साथ र “शक्तिको स्रोत” हो—जुन अस्वीकार गरिएकाहरू बिचको एकताबाट बनेको एक समुदाय हो । यो मानव जीवनको एउटा सुन्दर अन्वेषण हो: हामीले कसले बनायो भन्नेमा होइन, बरु कसले हाम्रो सङ्घर्ष बुझ्छ भन्नेमा अपनत्व फेला पार्छौँ ।

तपाईं एनिमेसनका पारखी हुनु हुन्छ भने यहाँबाट यो एनिमेटेड फिल्म हेर्न सक्नुहुन्छ

यस फिल्मको “विशाल प्रयास” लाई विश्वभरका फिल्म महोत्सवहरूले सम्मान गरेका छन् रिलिज भएदेखि नै Playing God ले धेरै प्रतिष्ठित पुरस्कारहरू जितेको छ: यो अस्करका लागि छानिएको यो चलचित्र ट्राइबेका फिल्म फेस्टिभल (Tribeca Film Festival) मा उत्कृष्ट एनिमेटेड सर्ट फिल्म, एनिमायो इन्टरनेशनल फिल्म फेस्टिभलमा ग्रान्ड प्राइज लगायत भेनिस इन्टरनेशनल फिल्म फेस्टिभलमा FEDIC अवार्ड बाट पुरस्कृत सिनेमा हो ।

तपाईँले यो किन हेर्नुपर्छ?

Playing God एउटा दुर्लभ कला हो जसले प्राविधिक उत्कृष्टतालाई मात्र होइन, मानव संवेदनालाई पनि छुन्छ । यसले हाम्रा अस्तित्वका गहिरा प्रश्नहरू सोध्छ: हामी यहाँ किन छौँ, र स्वतन्त्र हुने चाहनाको मूल्य के हो? । चाहे तपाईं एनिमेसनको फ्यान हुनुहोस् वा एउटा अर्थपूर्ण कथाको खोजीमा, यो ९ मिनेटको मास्टर पिस तपाईँले छुटाउन नहुने एउटा अनुभव हो ।

कृष्णपक्ष थापा

इमेल - oi@kanxey.com

केही समय अगाडी गायक प्रकाश सपुतले एउटा यस्तो केन्द्रको कल्पना गरेका थिए जहाँ केटामान्छेहरु धित मरुन्जेल रुन पाउन । Matta and Matto हेरिसकेपछि मलाइ उनै सपुतको सो काल्पनिक रुवाबासी सेन्टरको याद आयो ।

एउटा यस्तो संसारको कल्पना गर्नुहोस् जहाँ कसैलाई छुनु वा स्पर्श गर्नु कडा रूपमा निषेध गरिएको छ। सुन्दा पनि कस्तो अचम्म र अलि डरलाग्दो लाग्छ, हैन?

यो एनिमेसनको कथा एउटा उजाड र एक्लोपनले भरिएको संसारमा आधारित छ । फिल्मको त्यो संसारमा हरेक मानिसहरु प्लास्टिकका खोल ओढेर हिड्छन उनीहरू एक अर्कालाई देख्न सक्छन् तर छुन सक्दैनन् । पार्क, पसल, रेस्टुरेन्ट, स्विमिङ पुल हरेक स्थानमा एक अर्कालाई छुन नपर्ने गरी व्यवस्था मिलाइएको छ । बाटो घाटो अथवा सार्वजनिक स्थानहरूमा एक अर्कालाई छोइन्छ कि भनेर सजग भएर हिँड्नु उनीहरूको दैनिकी हो ।

रहस्यमयी ‘होटेल भाइप’ (Hotel Vaip)

यहाँ हरेक मानिसहरु सामीप्यको खोजी र स्पर्शका लागि तड्पिरहेका छन्। उनीहरूको यो धोको पूरा गर्न ‘माटा र माट्टो’ नामका दुई विचित्र पात्रहरूले एउटा विचित्र होटेल चलाउँछन्, जसको नाम हो— होटेल भाइप । यो एउटा अस्थायी र मनलाई भ्रमित पार्ने होटेल हो । फिल्मको सुरुवातमै गुडाउन मिल्ने गरी बनाइएको होटेल भाइपलाई सडकबाट लगिरहेको देख्न सकिन्छ ।

’Matta and Matto’ ले हामीलाई एउटा काल्पनिक र विचित्र संसारको यात्रा गराउँछ । सतही सम्बन्धहरूमा अडेको भौतिकवादी संसारमा मान्छे दिनप्रतिदिन अर्को अस्तित्वसँग टाढा टाढा हुँदै गइरहेको छ ।

यो कुनै साधारण होटेल होइन। यो त एउटा रहस्यमयी चक्रव्यूह जस्तै हो, जहाँ मानिसका लुकेका गहिरा इच्छाहरू पूरा गरिन्छन् । तर यहाँ सुख र स्पर्श पाउनको लागि एउटा ठुलो मूल्य चुकाउनुपर्छ। ग्राहकहरूले स्पर्शको आनन्द लिनका लागि आफ्नो एउटा औँला काटेर दस्तुर बुझाउनुपर्ने हुन्छ । होटेल संचालकद्वय माटा र माट्टोले ती औँलाहरूलाई यस्ता यन्त्रहरूमा बदल्छन्, जसले ग्राहकहरूलाई क्षणिक आनन्द र उत्साह त दिन्छन्, तर अन्तमा उनीहरू झन् एक्लो र अपाङ्ग महसुस गर्छन् ।लागु औषधको कुलतमा फसे जस्तै उनीहरूलाई बारम्बार स्पर्शको लत लाग्ने सम्भावना हुन्छ ।

चलचित्र मेसिनका ती औँलाहरूमा केन्द्रित छ , जसले मानिसहरूलाई मानव स्पर्शको कृत्रिम अनुभूति गराउँछ । मानिसहरू यसको यति अम्मली बन्छन् कि उनीहरू बारम्बार त्यहाँ फर्किरहन्छन्, तर अन्त्यमा उनीहरूसँग संसारलाई महसुस गर्ने आफ्नै हातका औँलाहरू भने बाँकी रहँदैनन् ।

कला र एनिमेसनको जादु

यो फिल्मको एनिमेसन शैली निकै मौलिक छ । फिल्ममा प्रयोग गरिएका रङ र दृश्यहरूले एकातर्फ दर्शकलाई मन्त्रमुग्ध पार्छन् भने अर्कोतर्फ एउटा गहिरो अशान्ति पनि पैदा गर्छन् । फिल्ममा संवाद र शब्दहरूको प्रयोग नभए पनि यसको दृश्य भाषाले संसारमा बढ्दै गएको दूरी र मानिसहरूबिचको विच्छेदलाई प्रस्टसँग प्रस्तुत गरेको छ ।

यो फिल्मले पागलपन र यथार्थ कति नजिक छन् भन्ने कुरा देखाउन खोजेको छ । फिल्म हेर्दा कोरोना महामारीको समयमा भएका लकडाउनको पनि सम्झना आउँछ संसारभरका मानिसहरु एक अर्कासँग दूरी कायम गर्ने अनौठो अनुभव हामीले भोगिसकेका छौँ । जहाँ हामी एक-अर्काबाट टाढा बस्न बाध्य थियौँ । मानव स्वास्थ्य र मानसिक सन्तुलनका लागि स्पर्श कति महत्त्वपूर्ण छ र यसको अभावमा मानिस कसरी मानसिक रूपमा विक्षिप्त हुन सक्छ भन्ने कुरालाई यसले मार्मिक रूपमा चित्रण गरेको छ ।

स्विट्जरल्याण्डको YK एनिमेसन स्टुडियोमा निर्मित यो फिल्म बियान्का र कर्स्टिनको एउटा ठुलो मेहनतको परिणाम हो । यो फिल्म बनाउने क्रममा करिब १४० वटा दृश्यहरूको खाका (Layout) तयार पारिएको थियो । निर्देशकद्वयका अनुसार, यो कथाले पागलपन र वास्तविकता कति नजिक हुन्छन् भन्ने कुरालाई चित्रण गरेको छ ।

बियान्का काडेरास भन्छिन्, यो फिल्मले हामीलाई “दैनिक जीवनमा मानिसहरूबिच हुने स-साना कुराकानी र स्पर्श कति महत्त्वपूर्ण हुन्छन्” भन्ने कुराको सम्झना गराउँछ । मानवीय स्पर्शको अभावले कसरी मानसिक चिन्ता र एक्लोपन निम्त्याउँछ भन्ने कुरालाई फिल्मले निकै कलात्मक ढङ्गले देखाएको छ ।

‘माट्टा एन्ड माट्टो’ ले धेरै अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवहरूमा चर्चा कमाइसकेको छ । एनिमेसन विधामा एउटा उत्कृष्ट कलाकृति यस फिल्मले हामीलाई प्रविधि र आधुनिकताको भिडमा कतै हामीले मानवीय संवेदना र आपसी सामीप्ययता त गुमाइरहेका छैनौँ? भन्ने गम्भीर प्रश्न छोडेर जान्छ । यो फिल्मले हामीलाई यो पनि सिकाउँछ कि प्रविधि वा ए आइले जतिसुकै भ्रम पैदा गरे पनि, साँचो मानवीय स्पर्शको विकल्प अरू केही हुन सक्दैन ।

यदि तपाईं पनि कला पारखी हुनुहुन्छ र एनिमेसनको माध्यमबाट एउटा गहिरो र केही फरक अनुभव लिन चाहनुहुन्छ भने, ‘Matta and Matto’ हेर्नुहोस् । यसले तपाईँको मनमा एउटा अमिट छाप छोड्नेछ।

यो केवल एउटा एनिमेसन मात्र होइन, बरु मानवीय सम्बन्ध र सामीप्यका लागि हामीमा रहेको अनन्त भोकको एउटा गहिरो प्रतिबिम्ब हो । जब होटेल क्षितिजमा ओझेल पर्छ, यसले हामीलाई एउटा गम्भीर प्रश्न छोडेर जान्छ—आफ्नोपनको एउटा सानो आभासका लागि हामी कतिसम्म गुमाउन तयार छौँ?

यो निकै छोटो एनिमेटेड चलचित्र हेरिसकेपछि म निकै भावुक भएँ । फिल्म मार्फत अभिव्यक्त सिमित कथाहरु मात्र हुन्छन जो हाम्रो मन मष्तिस्कमा सदाका लागि गहिरो छाप छोड्न सफल हुन्छन । यस्तै यो एनिमेटेड कथा हेरेपछि लाग्यो ।

आफ्नो सन्तानको बदमासी, चकचक वा गल्तिहरुलाई हाँसी हाँसी भुलिदिन्छिन आमा । तर कुनै बेला उसको अक्ष्यम्य गल्ति र जीवन मरणको प्रश्न उठ्दा पनि कति सम्म रक्षात्मक हुन सक्छिन भन्ने मनोवैज्ञानिक चित्र यस फिल्ममा देखाइएको छ । जन्म मात्र होइन, संस्कार, शिक्षा र साहस दिने गुरुआमा नै आमा हुन्। हाम्रो पीडा आफ्नै जस्तो बोक्ने, खुशी आफ्नै भन्दा पहिले खोज्ने आमाको माया अनन्त छ ।

आमाको माया संसारको सबैभन्दा पवित्र र गहिरो भावना हो, जसलाई शब्दमा वर्णन गर्न कठिन हुन्छ । यही ममता र एउटा अबोध बालकप्रतिको सम्बन्धलाई गौरभ वाकांकर (Gaurav Wakankar) ले आफ्नो छोटो एनिमेटेड चलचित्र ‘मदर’ (Mother) मार्फत निकै मार्मिक ढंगले प्रस्तुत गरेका छन्। कोलकातास्थित ‘घोस्ट एनिमेसन’ द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले एउटी आमाले आफ्नो सन्तानका लागि कतिसम्म त्याग गर्न सक्छिन् भन्ने गम्भीर प्रश्नको उत्तर खोज्ने प्रयास गरेको छ।

एउटा कठिन यात्रा र नैतिक परीक्षा

यो ३ मिनेटको छोटो चलचित्रको कथा एक आमा र छोराको वरिपरि घुम्छ, जो दैनिक गुजाराका लागि खानेकुरा वा सामग्री संकलन गर्न निस्किएका हुन्छन् । सुरुमा हसिमजाक र सामान्य रुपमा लिइएको सानो छोराको धनुषकलाले एकाएक चलचित्रलाई गम्भीर मोडमा पुर्याउछ जब खेल्दा खेल्दै सानो छोराको वाण प्रहारबाट एक व्यक्तिको मृत्यु हुन्छ । मारिने वृद्ध मानिसको पहिरनले उनी सो समुदायको मुखिया वा ठुला मानिस भएको हुनसक्ने संकेत गर्छ ।

यो स्तब्धता अझ सघन त्यसबेला हुन्छ जब यो घटना आमाबाहेक अरु कोही तेश्रो व्यक्तिले थाहा पाउछ । अब आमा निर्णय र अनिर्णयको दोसाँधमा पुग्छिन, उनले एउटा डरलाग्दो र अनौठो परिस्थितिको सामना गर्नुपर्छ। यस मोडमा पुगेपछि अब उनको नैतिकता र मानवीय मूल्य-मान्यताको परीक्षा सुरु हुन्छ। आफ्नो बच्चालाई सुरक्षा दिन एउटी आमा कुन हदसम्म जान सक्छिन् र सही र गलत बीचको रेखा कति पातलो हुन्छ भन्ने कुरालाई यसले सुन्दरताका साथ चित्रण गरेको छ।

यो चलचित्रको सुरुवात गौरभ वाकंकरको नेशनल इन्स्टिच्युट अफ डिजाइन (NID) को ग्राजुएसन प्रोजेक्टको रूपमा भएको थियो। सुरुमा यसको शीर्षक र कथाको लम्बाइ केही फरक भए पनि अहिलेको संस्करणले दर्शकको मन जित्न सफल भएको छ। फिल्ममा प्रयोग गरिएको रङ, एनिमेसन शैली र ध्वनि (sound design) ले यसलाई कलात्मक रूपमा मात्र होइन, भावनात्मक रूपमा पनि निकै शक्तिशाली बनाएको छ।

सानो समयमा ठूलो सन्देश दिन सफल यो चलचित्रले विश्वभर चर्चा कमाएको छ। ‘मदर’ हालसम्म १५ भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवहरूमा छनोट भइसकेको छ। यसले ‘पिपल अफ कलर’ (People of Colour) फिल्म फेस्टिभलमा अवार्ड जित्नुका साथै अन्य विभिन्न प्रतिष्ठित महोत्सवहरूमा फाइनलसम्मको यात्रा तय गरेको छ।

निष्कर्ष ‘मदर’ केवल एउटा एनिमेसन मात्र होइन, यो हाम्रा सम्बन्धहरू र हामीले जीवनमा लिने कठिन निर्णयहरूको ऐना पनि हो। गौरभ वाकंकरको यो सिर्जनाले हामीलाई सामाजिक चेतना र मानवीय सम्बन्धको गहिराइबारे सोच्न बाध्य बनाउँछ। यदि तपाईं थोरै समयमा एउटा उत्कृष्ट र मन छुने कलाकृति हेर्न चाहनुहुन्छ भने, यो चलचित्र तपाईंको लागि एउटा उत्तम छनोट हुन सक्छ।

एनिमेसन केवल रङ र रेखाको खेल मात्र होइन, यो त एउटा जीवन्त कल्पनाको उडान हो। अफ्रोबिट (Afrobeat) सङ्गीतको तालमा दृश्य भर्ने प्रख्यात कलाकार ‘पोका’ ले यस पटक कुची र क्यानभासलाई एउटा नयाँ मोड दिएका छन्। चित्रकलामा स्नातक यी स्व-शिक्षित एनिमेटरले सङ्गीतका दृश्यहरूबाट माथि उठेर कथा वाचनको गहिरो सागरमा डुबुल्की मारेका छन्,।

कथाको बनोट र रहस्य:

‘लास्ट नाइट’ एउटा थ्रिलर र हरर विधाको एनिमेटेड लघु चलचित्र हो, जसले दर्शकलाई सौन्दर्य र त्रासको दोसाँधमा उभ्याउँछ। कथाको सुरुवात एउटा मानिसको तीव्र चाहना र ‘अपरिचित युवति’ सँगको मिलनबाट हुन्छ,। तर, त्यो रातको मधुरता क्षणभरमै हराउँछ जब बिहानीको प्रकाशसँगै एउटा भयानक रहस्य सतहमा आउँछ । कुनै रेस्टुरेन्टमा सुरु भएको एउटा सामान्य शारीरिक आकर्षण कसरी उसको जीवन-मरणको सङ्घर्षमा परिणत हुन्छ भन्ने कुरालाई चलचित्रले बडो कुशलतापूर्वक देखाएको छ,।

यो फिल्म केवल एउटा परियोजना मात्र होइन, यो त पोकाको करिब आठ महिना लामोको मौन साधना र प्रेमको प्रतीक हो। निर्देशक पोका आफैँले यसलाई पूर्ण रूपमा एक्लै तयार पारेका हुन्, जसले गर्दा हरेक फ्रेम र ध्वनिमा उनको मौलिक सृजनशीलता झल्किएको छ। एडविन डोन्कोरको निर्माण र नाना क्वान्सा अहलिजाहको अभिनयले यस कृतिलाई थप प्राण भरेको छ,।

साहित्यिक दृष्टिकोणबाट हेर्दा, ‘लास्ट नाइट’ ले मानवीय चाहना, रहस्य र अस्तित्वको लडाइँलाई सूक्ष्म रूपमा चित्रण गरेको छ। फिल्मको वातावरण ‘मुडी’ (Moody) र अति नै रोचक र रहस्यमय छ, जसले दर्शकलाई अन्तिमसम्म नै कौतुहलताको एउटा कसिलो डोरीमा बाँधिराख्छ। यद्यपि यसमा देखिएको अलौकिक शक्ति कुनै भूत हो कि मानिस भन्ने प्रस्ट भएको छैन तर त्यो ‘सुपरन्याचुरल’ मोडले कथालाई एउटा भयानक उचाइ दिएको छ।।

नायकलाई जुन युवतीले माया जालमा परेर आफ्नो घर लैजान्छे, अनकन्टार स्थानमा उसको घर भेटिनु घरमा हत्या गरिएका मानिसहरुको कङ्काल भेटिनु र सोही रात पटक पटक यौन सम्बन्ध स्थापित गरेपछि बिहानको ३ बजे हत्याको योजना बुन्दै गायब हुनुले उसलाई किच कन्या या प्रेतात्माजस्तो पनि देखाएको छ । उसको बुबाको भीमकाय दानवीय स्वरूपले पनि यसको समर्थन गर्छ तर यता घरमा सिसिटिभी हुनु, पैसा लुट्नु तथा मोबाइल को सिम कार्ड झिक्नु जस्ता क्रियाकलापले उनीहरू मानिस नै भएको देखाउँछ । उनीहरूलाई टेलिभिजनको स्क्रिनमा नरभक्षी बाबु छोरीको रूपमा समाचार देखाइनुले उनीहरू मानिस नै भएको तथ्य उजागर गर्छ ।

युट्युबमार्फत सार्वजनिक भएको यो चलचित्र एनिमेसनको क्षेत्रमा एउटा कोसे ढुङ्गा साबित भएको छ,। पोकाले प्रमाणित गरिदिएका छन् कि एनिमेसन केवल मनोरञ्जनका लागि मात्र होइन, यसले हृदयलाई छुने र मस्तिष्कलाई झकझकाउने सामर्थ्य राख्छ।

यदि तपाईं रहस्य, त्रास र उत्कृष्ट कलाको फ्युजन हेर्न चाहनुहुन्छ भने, ‘लास्ट नाइट’ एउटा यस्तो अनुभव हो जसले तपाईँको मुटुको ढुकढुकी बढाउने निश्चित छ।